Ağzında yemek biriktiriyor, yutmuyor: Nedenleri ve evde yapılabilecekler

Yemek bitti, tabak boş. Ama çocuğunuzun yanağı hâlâ şiş ve içinde yarım saattir çiğnenmemiş bir et parçası duruyor. Ya da tam tersi: Önündeki her şeyi aynı anda ağzına dolduruyor ve sonra ne yapacağını bilemiyor. İki durum da ebeveynleri kaygılandırır ve ikisi de küçük çocuklarda oldukça sık görülür.

İki farklı durum: Doldurma ve biriktirme

• Ağzına doldurma: Çocuk lokmayı yutmadan üst üste yemek alır, ağzı aşırı dolar.
• Yanakta biriktirme: Çocuk lokmayı yanağının içinde ya da damakta tutar, çiğnemez ve yutmaz. Ergoterapide buna “pocketing” de denir.

Bu iki davranışın nedenleri bazen aynıdır, bazen farklıdır.

Neden olur?

Ağzın kapasitesini öğrenmek. Bebekler ve küçük çocuklar, ağızlarına ne kadar yiyecek sığdığını deneyerek öğrenir. Bu yüzden 6-18 ay arasında ağzına fazla doldurmak sık görülür ve çoğu çocuk 2 yaşına doğru bundan vazgeçer.

Ağız farkındalığının az olması. Bazı çocuklar ağızlarındaki yiyeceği yeterince fark etmez. Lokmanın nerede olduğunu hissetmedikleri için onu yanaktan dile taşıyamazlar. Bu çocuklar daha fazla duyusal bilgi almak için ağızlarını aşırı doldurabilir. Duyu bütünleme yazımızda bu “uyaranı geç fark eden” profili anlatmıştık.

Dil ve çene becerileri. Lokmayı ağız içinde yana taşımak, çiğnemek ve yutmak için toplamak, gelişmesi zaman alan becerilerdir. Bu beceriler henüz yeterli değilse lokma bir yerde takılı kalabilir.

Zor dokular. Et, lifli sebzeler ve çiğnemesi uzun süren besinler en sık biriktirilen yiyeceklerdir.

Yemeğe karşı isteksizlik. Bazı çocuklar sevmediği ya da tuhaf bulduğu lokmayı yutmak yerine ağzında tutar. Burada sorun beceri değil, isteksizlik olabilir.

Yorgunluk ve dikkat. Uzun süren öğünlerde ya da ekran karşısında yerken çocuk lokmayı unutabilir.

O anda ne yapabilirsiniz?

• Sakin kalın. Telaş, çocuğu daha da gerginleştirir.
• Tabağı sadeleştirin. Önüne bir seferde az miktarda yiyecek koyun.
• Örnek olun. Kendi lokmanızı abartılı şekilde çiğneyip yutun: “Bak, çiğne çiğne, yut!”
• Çıkarmasına izin verin. “Çok fazla oldu, çıkarabilirsin” diyerek bir peçete ya da kase uzatın.
• Bir yudum su ya da boş bir kaşık bazen lokmanın toplanmasına yardımcı olur.
• Parmağınızı ağzına sokmayın. Lokmayı geriye itebilirsiniz.
• Ağzında yemekle uyutmayın, yatırmayın, koşturmayın.

Zamanla neler yardımcı olur?

• Lokma boyutunu konuşun. “Küçük ısırık” ile “büyük ısırık” arasındaki farkı oyunla gösterin.
• Uzun ve kolay tutulan besinler verin. Bebek ve küçük çocuklarda, uzun çubuk şeklindeki yumuşak besinler ısırma ve lokmayı kontrol etme alıştırması sağlar.
• Ağız farkındalığını artırın. Öğün öncesi biraz çıtır, soğuk ya da belirgin tatlı bir besin ağzı “uyandırabilir”. Çocuğunuza hangisinin iyi geldiğini birkaç denemeyle görebilirsiniz.
• Zor dokuları basamaklandırın. Eti önce çok yumuşak, ince kıyılmış hâlde verin, zamanla parçayı büyütün. Parçalı besinlere geçiş rehberimiz bu süreci adım adım anlatıyor.
• Ekranı kapatın ve öğünü kısa tutun. Dikkat yemekte olmalı.
• Doğru oturuş. Dik ve destekli bir oturuş çiğneme ve yutmayı kolaylaştırır. Oturma pozisyonu yazımıza göz atın.

Ne zaman değerlendirme gerekir?

Aşağıdaki durumlarda çocuk doktorunuzla görüşmenizi öneririz:

• Yemekten 5-10 dakika sonra hâlâ ağızda yemek kalıyorsa
• Biriktirme çoğu öğünde ve birkaç dakika boyunca tekrarlıyorsa
• 2 yaşından sonra ağzına aşırı doldurma çoğu öğünde devam ediyorsa
• Doldurma sonrası sık öğürme, kusma ya da öksürük oluyorsa
• Bir ay boyunca yukarıdaki önerileri uyguladığınız hâlde ilerleme yoksa
• Kilo alımıyla ilgili bir endişe varsa

Doktorunuz gerekirse çocuğunuzun ağız motor becerilerini değerlendirmesi için bir ergoterapiste ya da dil ve konuşma terapistine yönlendirebilir.

Kaynaklar

• Solid Starts. Food pocketing: why baby shoves too much food in their mouth. solidstarts.com (çocuk beslenme uzmanlarından oluşan ekip tarafından hazırlanan rehber).
• Morris SE, Klein MD. Pre-Feeding Skills: A Comprehensive Resource for Mealtime Development. 2. baskı. Therapy Skill Builders; 2000.
• Arvedson JC. Assessment of pediatric dysphagia and feeding disorders: clinical and instrumental approaches. Dev Disabil Res Rev. 2008;14(2):118-127.
• Kerzner B, Milano K, MacLean WC Jr, Berall G, Stuart S, Chatoor I. A practical approach to classifying and managing feeding difficulties. Pediatrics. 2015;135(2):344-353.